Մայիսյան հերոսամարտերը․ եռատոնը մեր հոգու ձայնն է
Հայ ժողովրդի պատմության մեջ մայիսը պարզապես օրացուցային ամիս չէ․ այն ազգային վերածննդի, գոյապայքարի և հոգևոր ինքնահաստատման ժամանակաշրջան է։ Սարդարապատի ճակատամարտ, Բաշ Ապարանի ճակատամարտ և Ղարաքիլիսայի ճակատամարտ ոչ միայն ռազմական հաղթանակներ էին, այլև հոգեբանական շրջադարձ հայ ժողովրդի հավաքական գիտակցության մեջ։
Երբ ժողովուրդը կանգնում է ոչնչացման եզրին, նրա առաջ ընտրություն է ձևավորվում՝ հանձնվել վախին, թե վերածել վախը դիմադրության ուժի։ 1918 թվականի մայիսին հայ ժողովուրդը ընտրեց երկրորդ ճանապարհը։ Այդ ընտրությունը դարձավ ազգային հոգեբանության առանցքային կետերից մեկը․ «մենք կարող ենք գոյատևել, եթե միասին ենք»։
Մայիսյան եռատոնը մեր հոգու ձայնն է, որովհետև այն արտահայտում է մեր հավաքական «Ես»-ը։ Հոգեբանական տեսանկյունից ժողովուրդները նույնպես ունեն հիշողություն, տրավմա, դիմադրողականություն և ինքնապաշտպանական մեխանիզմներ։ Հայ ժողովուրդը, ապրելով ցեղասպանության, կորստի և տեղահանության խոր ցավը, մայիսյան հերոսամարտերում վերագտավ իր արժանապատվությունը։ Դա ոչ միայն տարածքի, այլև ներքին ինքնության պաշտպանություն էր։
Սարդարապատը հոգեբանական առումով հաղթանակ էր հուսահատության նկատմամբ։ Երբ մարդը կամ ժողովուրդը հավատում է, որ ամեն ինչ կորած է, առաջանում է անօգնականության զգացում։ Սակայն մայիսյան հաղթանակները կոտրեցին այդ ներքին պարտությունը։ Դրանք ապացուցեցին, որ նույնիսկ ծանրագույն պայմաններում հնարավոր է համախմբվել, վերակազմավորվել և ստեղծել ապագա։
Բաշ Ապարանը խորհրդանշում է համախմբվածության ուժը։ Այն ցույց տվեց, որ ազգային դիմադրությունը սկսվում է ոչ միայն զենքից, այլ վստահությունից, փոխադարձ աջակցության զգացումից և ընդհանուր նպատակից։ Հոգեբանության մեջ սա կոչվում է հավաքական տոկունություն՝ երբ մարդիկ միասին կարողանում են դիմակայել ճգնաժամին և վերածել ցավը ուժի։
Ղարաքիլիսան դարձավ արժանապատիվ պայքարի խորհրդանիշ։ Նույնիսկ ծանր կորուստների պայմաններում այնտեղ ձևավորվեց մի կարևոր հոգեբանական գաղափար՝ «պարտությունը վերջը չէ, եթե պահպանվել է ոգին»։ Ժողովրդի կենսունակությունը չափվում է ոչ միայն հաղթանակներով, այլև պայքարելու կարողությամբ։
Այսօր մայիսյան եռատոնը շարունակում է մնալ ազգային ինքնագիտակցության կարևոր հիմքերից մեկը։ Այն մեզ հիշեցնում է, որ հայրենիքը նախ և առաջ հոգեբանական տարածք է՝ հիշողության, ինքնության, լեզվի, մշակույթի և միասնականության դաշտ։ Երբ ժողովուրդը կորցնում է իր ներքին հավատը, արտաքին հաղթանակներն էլ դառնում են անկայուն։ Իսկ երբ պահպանվում է հոգևոր ամրությունը, նույնիսկ ամենածանր ժամանակները հաղթահարելի են դառնում։
Մայիսյան հերոսամարտերը մեզ սովորեցնում են, որ ազգային ուժը ծնվում է ոչ միայն ռազմական կարողությունից, այլ հոգեկան հասունությունից՝ պատասխանատվությունից, համախմբվածությունից, ինքնազոհաբերությունից և ապագայի հանդեպ հավատից։
Եռատոնը մեր հոգու ձայնն է, որովհետև այնտեղ լսվում է մեր նախնիների պատգամը՝
«Ժողովուրդը կենդանի է, քանի դեռ չի կորցրել իր արժանապատվությունը, հիշողությունը և միասին պայքարելու կամքը»։